Apoptozom
 | Bu madde, Vikipedi biçem el kitabına uygun değildir. (Haziran 2025) |
Apoptozom, hücrelerde programlı hücre ölümünün ana türlerinden biri olan apoptozun içsel yolunda merkezi rol oynayan, çok alt birimli bir protein kompleksidir. Temel işlevi, başlatıcı kaspazlardan biri olan prokaspaz-9'u aktifleştirerek hücrede apoptozun başlamasını sağlamaktır.[1]
Apoptozomun oluşumu, genellikle hücre içi stres veya DNA hasarı gibi sinyallerle tetiklenen mitokondriyal yol üzerinden gerçekleşir. Bu süreçte mitokondri zarının geçirgenliği artar ve sitokrom c adlı protein sitoplazmaya salınır. Sitoplazmaya geçen sitokrom c, Apaf-1 (Apoptotik proteaz aktivasyon faktörü 1) ve prokaspaz-9 ile birleşerek apoptozom kompleksini oluşturur.[2]
Apoptozomun oluşumu şu şekilde özetlenebilir:
- Mitokondriyal stres sonucu sitokrom c sitoplazmaya salınır.
- Sitokrom c, Apaf-1 proteinine bağlanır.
- Bu kompleks, prokaspaz-9'u da içerecek şekilde birleşerek apoptozom adı verilen büyük bir protein yapısı oluşturur.
- Apoptozom, prokaspaz-9'u aktif kaspaz-9'a dönüştürür.
- Aktif kaspaz-9, yürütücü kaspazları (özellikle kaspaz-3, -6 ve -7) aktive ederek hücrede apoptozun biyokimyasal ve morfolojik değişikliklerini başlatır.[2]
Apoptozom, hücrelerin gereksiz, hasarlı veya potansiyel olarak zararlı hale geldiğinde kontrollü bir şekilde ortadan kaldırılmasını sağlayan apoptoz sürecinin vazgeçilmez bir parçasıdır. Bu mekanizma sayesinde organizmanın gelişimi, doku homeostazı ve kanser gibi hastalıkların önlenmesi sağlanır.
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ "Apoptoz: Programlı Hücre Ölümünün Biyolojisi ve Önemi - GENÇOMÜ". 20 Eylül 2023. 10 Şubat 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mayıs 2025.
- ^ a b "Programlı Hücre Ölümü: Apoptosis (Apoptoz) Nedir? Canlılar Neden Hücrelerini Bilerek Öldürürler?". Evrim Ağacı. 17 Ocak 2021. 20 Ocak 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mayıs 2025.