Akademi
Akademi, (Eski Yunanca Ἀκαδήμεια [Akadḗmeia] veya Antik Yunan kahramanı nispeten daha eski hali "Eκαδήμεια"[Hekadḗmeia]’dan gelir)[1], bilimsel bir cemiyeti ifade eder ve ayrıca en geniş anlamıyla kamu kaynaklarıyla ve/veya özel sermayeyle desteklenen araştırma, eğitim ve öğretim kurumlarının tümünü kapsar.
“Akademi” isminin yerine daha yaygın olarak kullanılan "akademik" sıfatı, yükseköğretim kurumlarıyla ilgili her şeyi ifade eder; ayrıca bu sıfattan türetilen ve "yükseköğretim mezunu" yan anlamında kullanılan "akademisyen” tâbiri de vardır.
Tarihçe
[değiştir | kaynağı değiştir]Çoğu zaman köklü bir geleneğe sahip olan akademilerin çekirdeğinde, düzenli olarak bilimsel paylaşım amacıyla bir araya gelen üst düzey akademisyenlerden oluşan bir cemiyet yer alır. Akademiler, Antik Yunan filozof Platon tarafından kurulan ve tarihteki ilk akademilerden biri olan Atina’daki Platon Akademisi’nden adını almıştır. Rivâyete göre; Platon, akademisi için satın aldığı zeytinlikte gömülü olan Antik Yunan kahramanı Akademos'un onuruna, buraya “Akademi” adını vermiştir.
Platon'un akademi geleneğini, onun ölümünden sonra öğrencileri ve felsefesini benimseyenler sürdürdüler. Akademiye devam eden öğretmen ve öğrencilerin en çok ilgi gösterdikleri konular bilim, sanat, edebiyat ve müzikti. MS 529'da, Bizans İmparatoru I. Justinianus, akademinin çalışmalarına son verdi.[2]
Bilim akademileri ya özel (bir başka deyişle “bağımsız akademiler”) ya da devlet tarafından desteklenen kurumlardır. Üniversitelerden, genellikle bilimsel öğretim yapmamalarıyla ayrılırlar. Bunun bir istisnası, örneğin, 2013 yılında Salzburg'da Avrupa Bilim ve Sanat Akademisi'nin bilimsel kurumu olarak faaliyete geçen Alma mater Europae[3] (Türkçe: Avrupa Liderlik Üniversitesi)'dir.[4][5]
Günümüz
[değiştir | kaynağı değiştir]Bugün birçok ülkede akademi adını taşıyan kurum vardır. Paris'teki Fransız Akademisi (Académie Française) bunların en ünlüsüdür. Günümüzde de Fransız dili konusunda tek yetkili kurum sayılan Fransız Akademisi, 1635'te Kardinal Richelieu tarafından kurulmuştur. Bu akademinin üye sayısı tarihi boyunca hep 40 olarak kalmıştır.
ABD'deki Sinema Sanat ve Bilimleri Akademisi de dünyanın ünlü akademilerinden biridir. Bu kurum 1929'dan bu yana her yıl “Akademi Ödülleri” adı altında, sanat değeri taşıyan sinema filmlerinin yönetmen, oyuncu, görüntü yönetmeni ve öbür yaratıcılarına ödüller verir. Ödül, “Oscar” adlı bir heykelcikle simgelendiği için Akademi Ödülü'ne Oscar Ödülü de denir.[6][7]
Londra'daki Kraliyet Sanat Akademisi (1768) ile Kraliyet Müzik Akademisi (1822), İngiltere'nin en ünlü akademileridir. Gene Londra'daki Kraliyet Tiyatro Sanatı Akademisi (1904) ile bilimsel çalışmalar yapmak üzere 1662'de kurulmuş olan Kraliyet Derneği (Royal Society) de ünlü akademiler arasında sayılır.
Rusya'daki Bilimler Akademisi de yeryüzündeki saygın akademilerden biri sayılır. 1725'te Rus Çarı I. Petro tarafından Petersburg Bilimler Akademisi adıyla kurulan bu kurum, Sovyet döneminde SSCB Bilimler Akademisi adını taşıyordu.
Türkiye'de yakın zamana kadar akademi adını taşıyan birçok yükseköğretim kurumu vardı. Bunların en ünlüsü olan ve pek çok ünlü sanatçının yetiştiği İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi, sonradan Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi'ne dönüştü. Günümüzde akademi adını koruyan eğitim kurumları olarak yalnızca Harp Akademileri ile Gülhane Askeri Tıp Akademisi ve Polis Akademisi kalmıştır. Ayrıca akademi adını taşıyan özel öğretim kurumları vardır. Türkiye Bilimler Akademisi (TÜBA) ise 1993'te kurulmuştur.
Ayrıca bakınız
[değiştir | kaynağı değiştir]- Akademik veritabanları ve arama motorları listesi
- Akademik disiplinler listesi
- Akademik sahtekarlık
- Yayımla ya da yok ol
- Bilimler akademisi
- Akademisyen
- Araştırma
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ "Henry George Liddell, Robert Scott, A Greek-English Lexicon, Ἑκα^δήμεια". www.perseus.tufts.edu. Erişim tarihi: 21 Mart 2026.
- ^ Lowe, Roy; Yasuhara, Yoshihito (2016). The Origins of Higher Learning: Knowledge networks and the early development of universities (İngilizce). Taylor & Francis. ISBN 9781317543275.
- ^ "Alma Mater Europaea of the European Academy of Sciences and Arts". www.ameu.eu. 20 Temmuz 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Mart 2026.
- ^ "Welcome | European Academy of Sciences and Arts". euro-acad.eu (İngilizce). 26 Şubat 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Mart 2026.
- ^ "archive.ph". archive.ph. 26 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Mart 2026.
- ^ "BBC News – Academy row school governors sacked by Michael Gove". BBC News. 15 Mart 2012. 13 Ağustos 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Aralık 2014.
- ^ David Hardiman (15 Mart 2012). "Protesting parents 'disgusted' with Downhills governors' removal". Haringey Independent. 23 Temmuz 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Aralık 2014.
