İsmihan Rahimov

İsmihan Rahimov
Doğum	18 Eylül 1925(1925-09-18) Bakü, Bakü Uyezdi, Azerbaycan SSC
Ölüm	15 Aralık 2004 (79 yaşında) Bakü, Azerbaycan
Memleket	Azerbaycan
Ödüller

İsmihan Rahimov (d. 18 Eylül 1925 - ö. 15 Aralık 2004), Azerbaycanlı çevirmen, dilbilimci. Sovyet karşıtı "Yıldırım" örgütünün kurucularından biridir.

Hacı Zeynalov ve Gülhüseyin Hüseyinoğlu ile birlikte Sovyet işgaline karşı milliyetçi bir öğrenci örgütü kurduğu ve gösterdikleri faaliyetler nedeniyle, tüm mal varlığı müsadere edilmek şartıyla 5 yıl seçme ve seçilme hakkından, 25 yıl ise özgürlükten mahrum bırakılmıştır. Cezasını Sibirya'daki çalışma kampında çekmiştir.

Orta ve yüksek öğrenimini öngörülen süreden önce onur derecesiyle tamamlamıştır. İngilizce öğretimi alanında kendine özgü bir metodolojisi vardır. Dilbilim alanında birkaç kitap ve sözlüğün yazarıdır. 28 Ekim 2000'de Azerbaycan'da eğitim alanındaki hizmetleri nedeniyle Şöhret Nişanı ile ödüllendirilmiştir. 2002 yılından itibaren ise Azerbaycan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı'ın özel bursiyeri olmuştur.

Hayatı

İsmihan Memmed oğlu Rahimov, 18 Eylül 1925'te Bakü'de doğmuştur. Babası Şahverdiyev Alibande tüccar olup, 1937 yılında Sovyet rejimi tarafından tutuklanarak idam edilmiştir. 1931 yılında Bakü'de ortaokula başlamış, okulu bir yıl erken ve yüksek notlarla tamamlamıştır. 1941 yılında Yabancı Diller Enstitüsü'ne kabul edilmiş ve burayı 1943'te üstün başarı diploması ile bitirmiştir. Daha sonra Azerbaycan Devlet Üniversitesi'nin Filoloji Fakültesi'ne kabul olmuş, eğitim süresince aynı zamanda Azerbaycan Tıp Enstitüsü'ne de kaydolmuştur. 1946 yılında Azerbaycan Devlet Üniversitesi Filoloji Fakültesi'ni üstün başarı ile tamamlamış, ardından aspirantura (yüksek lisans/doktora) programına kabul edilmesi nedeniyle tıp eğitimini bırakmıştır.

İsmihan Rahimov, 1942 yılında Hacı Zeynalov ve Gülhüseyn Hüseynoğlu ile birlikte Azerbaycan'da Sovyet işgaline karşı gizli, milliyetçi bir öğrenci örgütü kurmuştur. Daha sonra örgüte Musa Abdullayev, Kamal Aliyev, Azer Alasgarov, Aydın Vahidov ve Kamil Rzayev de katılmıştır. Üniversite öğrencilerinden oluşan örgütün toplam 8 üyesi bulunmaktaydı. Örgütün kendi programı ve yemin metni vardı. Yemin törenleri 1944 yılının başlarında Aydın Vahidov'un evinde gerçekleştirilmiş, yemin metnini İsmihan Rahimov hazırlamıştır.

Örgüt üyelerinin başlıca amaçları şunlardı: Azerbaycan'ın bağımsızlığını savunmak, Azerbaycan dilinin korunmasını ve kullanımının yaygınlaştırılmasını sağlamak, dilin devlet dili olarak kabul edilmesini temin etmek ve devlet organlarında Azerbaycanlıların üst düzey görevlerde çalışabilmelerine olanak yaratmak; 1937-1938 yıllarında tutuklanıp halk düşmanı olarak damgalanan, Sibirya'ya sürgün edilen veya idam edilen yazarların davalarının yeniden ele alınmasını sağlamak ve onlara beraat verilmesini temin etmek.

10 Mayıs 1944'te düzenlenen Azerbaycan Yazarlar Birliği etkinliğinde, Samed Vurgun Azerbaycan edebiyatının yeterince gelişmediğini vurgulayarak birliğin çalışmalarını eleştirmiştir. Milli edebiyat, milli bilinç ve milli kimlik konularında bir konuşma yapmıştır. Bu konuşmadan etkilenen örgüt üyeleri, kendilerine yol gösterebilecek bir kişi olarak Samad Vurgun'un örgüte liderlik etmesini teklif etmek amacıyla 11 Mayıs'ta ona bir mektup yazmışlardır. Gülhüseyn Hüseynoğlu'nun dikte ettiği mektubu, İsmihan Rahimov yazarların kimliğinin belli olmaması için baskı harflerine benzeyen bir çizgi ile yazmıştır. Mektupta, Samad Vurgun'dan Yazarlar Birliği'nde sadece 60 üyenin olmasının, Azerbaycanlıların milli haklarının sağlanmamasının ve bilimsel kitapların Azerbaycan diline çevrilmemesinin nedenlerini sordular. Ayrıca mektupta, Azerbaycan halkının bağımsızlığı için son ana kadar mücadele edeceklerine yemin ettikleri ve Samad Vurgun'a destek oldukları belirtilmiştir. Onlar ayrıca, Samad Vurgun fikirlerine katılırsa “Vatan yıldızları” adlı bir şiir yazmasını da istemişlerdir. Mektubun Samad Vurgun'a ulaşıp ulaşmadığı hakkında herhangi bir bilgi bulunmamaktadır. 1946 yılında ise örgüt üyeleri arasında fikir ayrılıkları yaşandığı için örgüt faaliyetlerini durdurmuştur.

Mektubun NKVD'nin eline geçmesinden sonra 1945 yılında Azerbaycan'daki bütün yüksek okullarda öğrencilere dikte yazdırıldı. Yazı karşılaştırması sonucunda Samad Vurgun'a gönderilen mektubun İsmikhan Rahimov tarafından yazıldığı tespit edildi. Bundan sonra o, bir süre gizlice takip edildi. Toplanan delillerden sonra 26 Eylül 1948'de önce İsmihan Rahimov, daha sonra Hacı Zeynalov ve diğer 6 üye tutuklandı. 21-22 Mart 1949 tarihlerinde Azerbaycan SSC Yüksek Mahkemesi'nin Ceza İşleri Kurulu onların cezalarını okudu. Karara göre, Gülhüseyin Abdullayev, İsmihan Rahimov ve Hacı Zeynalov'a 25 yıl, diğer 5 kişiye ise 10 yıl hapis cezası verildi. Sibirya'daki bir çalışma kampına sürgün edilen İsmihan Rahimov, orada sağlık görevlisi olarak çalıştı. Stalin öldükten sonra 1955 yılında serbest bırakıldı, 1956'da ise tamamen beraat etti.

Bakü'ye döndükten sonra aspirantürdeki eğitimine devam etti. 1959 yılında George Byron'un yaratıcılığına adanmış tezini savundu. Bundan sonraki hayatını tamamen öğretmenliğe ve bilime adadı. Azerbaycan Devlet Yabancı Diller Enstitüsü'nde bölüm başkanı ve dekan oldu. İngilizceyi hızlı öğrenme metodunu geliştirdi. Dilbilim alanında birkaç kitap ve sözlük yazarıdır. İsmihan Rahimov, 28 Ekim 2000'de Azerbaycan'da eğitim alanındaki hizmetlerinden dolayı “Şöhret” nişanı ile ödüllendirildi. 2002 yılından itibaren Azerbaycan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı'nın kişisel emeklilik maaşını aldı. 15 Aralık 2004'te Bakü'de vefat etti.

Hatırası

İsmihan Rahimov'un kurduğu örgüt hakkında ilk kez 42 yıl sonra Ziya Bünyadov yazdı. O, “Azerbaycan Gençleri” gazetesinin 17-18 Mart 1990 tarihli sayısında “Yıldırım” adlı geniş bir makale yayımlayarak örgütün faaliyetleri hakkında bilgi verdi. 1993 yılında yayımladığı “Kızıl Terör” kitabında ise örgüt hakkında daha geniş bilgiler vererek sorgulamalarını, tutanakları ve diğer belgeleri de ekledi.

Örgüt hakkında 2002 yılında Asaf Guliyev'in yönetmenliğini yaptığı “Yıldırım”, 2003 yılında ise Müsellim Hasanov'un hazırladığı “Yıldırımlı Yolun Yolcuları” adlı belgeseller çekildi.

2017 yılında Azerbaycan Diller Üniversitesinde İsmihan Rahimov adına bir oditoryum açıldı.

Kaynakça

Genel

• Zeynalova, Məhfuzə (2020). "Студенческая антисоветская организации «Илдырым» и ее место в политической истории Азербайджана". Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyi (PDF) (Rusça). Bakü: Aspoliqraf. ISBN 978-9952-518-23-8. 
• Bünyadov, Ziya (1993). Qırmızı terror (PDF). Bakü: Azərnəşr. 
• Yaqublu, Nəsiman (2018). Azərbaycan Milli Azadlıq Hərəkatı Ensiklopediyası (Sovet rejiminə qarşı mübarizə: 1920-1991). Bakü: "Ziya" NPM. ISBN 978-9952-36-521-4.