İmran bin Husayn

İmran bin Husayn (ö. 52/672), sahabi, kadı ve hadis ravisidir. Hayber Muharebesi sırasında (628) babası, kız kardeşi Hırnık ve Ebû Hüreyre ile birlikte Müslüman olduğu kaynaklarda belirtilmektedir. Bazı rivayetlerde daha önce Müslüman olduğu da aktarılmaktadır.

Hayatı

Muhammed ile birlikte çeşitli gazvelere katılmıştır. Mekke'nin Fethi'nde Huzâa kabilesinin sancağını taşıdığı rivayet edilir. Kabile hayatını sürdürmesine rağmen Peygamber ile irtibatını devam ettirmiş; sık sık Medine'ye giderek ondan, ayrıca Ebû Bekir, Osman ve Ma'kıl b. Yesâr'dan hadis rivayet etmiştir. Oğlu Nüceyd, âzatlısı Atâ ve dönemin tanınmış âlimlerinden Hasan-ı Basri, Mutarrif b. Abdullah, Ebû Recâ el-Utâridî, Ebü'l-Esved ed-Düelî, Muhammed b. Sîrîn, Abdullah b. Büreyde ve Şa'bî ondan rivayette bulunanlar arasındadır.

Basra'daki görevleri

Basra şehri kurulduktan sonra Halife Ömer tarafından dinî bilgileri öğretmek üzere bu şehre gönderilmiştir. Daha sonra Osman döneminde, Basra valisi Ziyâd b. Ebû Süfyân (veya Abdullah b. Âmir) tarafından Basra kadılığı görevine getirilmiştir. Ancak bu görev sırasında bazı uygulamalarına yönelik itirazlar nedeniyle kadılıktan ayrılmış, fakat fetva vermeye devam etmiştir. Bu yönüyle fetva verme yetkisine sahip sahâbîler arasında anılmaktadır.

Ölümü

Resmî görevlerinden ayrıldıktan sonra yaşamını Basra'da, özellikle mescitte hadis öğretimiyle geçirmiştir. Hicrî 52 (672) yılında Basra'da öldü. Hasan-ı Basri, onun Basra'ya gelen en faziletli kişilerden biri olduğunu ifade etmiştir. İmrân b. Husayn, Basra'nın kültürel ve idarî yapısının şekillenmesinde etkili olmuştur. Siyasi olarak karmaşık bir dönemde görev almasına rağmen iç karışıklıklara ve iç savaşlara katılmamış; Ali ile Emevîler arasında yaşanan çatışmalarda taraf olmamıştır.

Kişiliği ve rivayetleri

İmrân b. Husayn'ın güzel giyinmeyi sevdiği ve bu durumu destekleyen, "Allah, kuluna verdiği nimetin izini onun üzerinde görmekten hoşlanır" anlamındaki bir hadisi rivayet ettiği kaydedilmektedir. Ayrıca kaşına, kılıç kuşanmış bir kişi resmi işlenmiş bir yüzük taktığı da belirtilmiştir. Takvâ sahibi, zeki ve yöneticilik vasıflarına sahip olduğu, özellikle sünnete uyma konusundaki titizliğiyle tanındığı ifade edilir.

Hadis meclislerinde, bazı bilgilerin Kur'an'da yer almamasıyla ilgili itirazlara karşı, dinî hükümlerin büyük kısmının sünnetle belirlendiğini ve Peygamber'in emirlerine uymanın Kur'an'da da emredildiğini savunmuştur. Zehebî, onun 180 kadar hadis rivayet ettiğini belirtirken, Ahmed b. Hanbel'in Müsned adlı eserinde 193 rivayeti yer almaktadır. Bu hadislerden dokuzu hem Sahîh-i Buhârî hem Sahîh-i Müslim'de, dördü sadece Buhârî'de, dokuzu ise yalnızca Müslim'de bulunmaktadır.