İlhan Ayverdi
İlhan Ayverdi | |
|---|---|
| Doğum | İlhan Tolun 24 Ekim 1926 Akhisar, Manisa, Türkiye |
| Ölüm | 06 Kasım 2009 (83 yaşında) Fatih İstanbul, Türkiye |
| Defin yeri | Merkezefendi Mezarlığı, İstanbul 41°00′58″N 28°55′16″E / 41.01604°K 28.92112°D |
| Eğitim | Karataş Lisesi |
| Mezun olduğu okul(lar) | İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi |
| Meslek | Dilbilimci, sözlükçü, öğretmen |
| Etkin yıllar | 1949-2009 |
| Önemli eser(ler) | Misalli Büyük Türkçe Sözlük |
| Kurul üyeliği | Kubbealtı Akademisi Kültür ve Sanat Vakfı (1970-2009) |
| Evlilik | Ekrem Hakkı Ayverdi (e. 1959; ö. 1984) |
| Ebeveyn(ler) | Murat Tolun (babası) Pakize Tolun (annesi) |
| Akraba(lar) | Sâmiha Ayverdi |
İlhan Ayverdi (24 Ekim 1926, Akhisar - 6 Kasım 2009, Fatih), Türk dilbilimci, sözlükçü, edebiyat öğretmeni. Kubbealtı Akademisi Kültür ve Sanat Vakfı'nın kurucusu ve vefatına kadar başkanı olan Ayverdi, Misalli Büyük Türkçe Sözlük'ün yazarıdır.[1]
Hayatı ve kariyeri
[değiştir | kaynağı değiştir]Ailesi ve öğrenim yaşamı
[değiştir | kaynağı değiştir]24 Ekim 1926'da Akhisar'da doğdu. Anne tarafı Rumeli asıllıdır. Ailesi, 93 Harbi sırasında topraklarını terk edip önce Bursa'ya sonra Ödemiş'e yerleşmişti. Babası Murat Tolun Bey, Türk Kurtuluş Savaşı yıllarında Galip Hoca diye bilinen Celâl Bayar'ın silah arkadaşıdır; Türk Kurtuluş Savaşı'nda Akhisar Cephesi Kuvâ-yi Milliye Kumandanı olarak görev yapmıştır, İstiklâl Madalyası sahibidir.[2]
İlhan Ayverdi, posta müdürü olan babasının Akhisar'a tayininden sonra dünyaya geldi; ilk ve orta tahsilini aynı yerde tamamladı. Akhisar'da lise olmadığından lise tahsili için İzmir'e gitti ve 1943 yılında İzmir Karataş Lisesi'nden mezun oldu.
Hastalık sebebiyle iki sene ara verdiği öğrenim yaşamına İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü'nde devam etti. Türk tarihinin ilk edebiyat profesörü olan Ali Nihad Tarlan, edebiyat tarihçisi İsmail Hikmet Ertaylan, Prof. Mehmet Kaplan'ın öğrencisi oldu. Gazeteci yazar Ahmet Kabaklı ile sınıf arkadaşı oldu ve dostlukları ömür boyu devam etti. Fakültede öğrenci iken bir yandan da İstanbul Milli Eğitim Müdürlüğü'nde memur olarak çalıştı; çalıştığı dairede tanıştığı Mehmet Örtenoğlu Dede ile tanışması bütün hayatını etkiledi.[3] Mehmet Dede vasıtasıyla yazar Sâmiha Ayverdi ve Sâmiha Hanım'ın hocası Ken'an Rifâî (Kenan Büyükaksoy) ile tanıştı. Üniversite öğrenimini 1949 yılında tamamladı.
Öğretmenlik yaşamı
[değiştir | kaynağı değiştir]Edebiyat öğretmeni olan İlhan Hanım, sırası ile Anarat Higutyan Ermeni Orta Okulu, Galatasaray Lisesi, Zoğrafyon Rum Lisesi (1951-1955), Saint-Joseph Fransız Lisesi ve Saint Michel Fransız Lisesi’nde görev yaptı. 1960 yılında ise Çapa Eğitim Enstitüsü'nde bir süre öğretmenliğe devam etti; aynı yıl öğretmenlikten ayrıldı. Öğretmenliği bıraktıktan sonraki yaşamını dernek çalışmaları, özel kültür faaliyetleri ile doldurdu.
Kültür-Sanat Çalışmaları
[değiştir | kaynağı değiştir]8 Ekim 1959 günü Sâmiha Ayverdi'nin erkek kardeşi mimar-mühendis-müteahhit Ekrem Hakkı Ayverdi ile evlendi. Eşinin Anadolu ve Rumeli'de gezerek 20 yıllık bir çalışma sonucu dört ciltlik Osmanlı Mimari Eserleri adlı yapıtı meydan getirmesinde katkıda bulundu.[4]
1966-1982 yılları arasında Türk Kadınları Kültür Derneği'nin başkanlığını yaptı.1970'li yıllarda Kubbealtı Cemiyeti'nin kuruluşuna Sâmiha ve Ekrem Hakkı Ayverdi ile birlikte başkanlık etti, cemiyetin isim-annesi oldu. Bu cemiyet, Kubbealtı Akademisi Kültür ve Sanat Vakfı adıyla vakfa dönüşünce, vakfın başkanı oldu. Kubbealtı Mecmuası'nın yayımlanmasında, vakfın yayın, seminer, konferanslar, musiki çalışmaları ve çeşitli sosyal faaliyetlerinde eşi Ekrem Hakkı Ayverdi ve Sâmiha Ayverdi ile aktif rol oynadı.
Misâlli Büyük Türk Lugati
[değiştir | kaynağı değiştir]1976 yılında, Kubbealtı Vakfı'nın yayımlamaya karar verdiği Misâlli Büyük Türk Lugati'nin hazırlanması ve yazılması işini üstlendi. Bu eser üzerinde 28 yıl aralıksız çalıştı ve 2004 yılında tamamladı. 13. yüzyıldan günümüze kadar Türk dilinin envanterini çıkaran ve binlerce misalle donatılan bu eser, Kasım 2005’te yayımlandı. İlhan Ayverdi, bu eser ile Türkiye Yazarlar Birliği tarafından 2005’te dil alanında “Yılın Yazarı” seçilmiştir.
80. Yaşına Armağan
[değiştir | kaynağı değiştir]İlhan Ayverdi'nin 80. yaşını kutladığı 2006 yılında Kubbealtı Neşriyat tarafından hayatından kesitler sunan bir kitap hazırlanmıştır. "İlhan Ayverdi: Bir Hayat Bir Lûgat" adlı 99 sayfalık kitap, 80. Yaşına Armağan alt başlığını taşır; Zeynep Uluant ve Aysel Yüksel tarafından hazırlanmıştır.
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ Bilecik, Fahrünnisa (2021). "İlk Kadın Genel Sözlükçümüz İlhan Ayverdi ve Eseri". International Peer-Reviewed Journal of Scientific Research. 36 (1): 64-79.
- ^ Nurettin Gülmez; Meltem Önder (2013). "Akhisar'ın Millî Mücadele Liderlerinden Murat Tolun Bey". Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 11 (1). Manisa: Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. ss. 375-386. ISSN 1304-47962 Eylül 2025.
- ^ Aysel Yüksel. "Türkçeye adanmış hayat: İlhan Ayverdi". İzmir Türk Kültür ve San’at Derneği'nin 17 Kasım 2007'de tertiplediği toplantıdaki konuşmanın metni. 6 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Nisan 2012.
- ^ Cemil Altınbilek. "Abide Şahsiyetler". Manisa Denge Gazetesi'nin 17.12.2007 tarihli nüshasında yayımlanmıştır. Erişim tarihi: 30 Nisan 2012.[ölü/kırık bağlantı]
Dış bağlantılar
[değiştir | kaynağı değiştir]- Kubbealtı Vakfı 21 Ocak 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- İlhan Ayverdi web sitesi 23 Nisan 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
