Çizgi roman
Çizgi roman veya resimli roman, çizgi ile hikâye anlatmak için birbirini takip eden panellerin (çerçevelenmiş resim) kullanıldığı bir sanat türü.[1]
Farklı kültürlerin kendi tarzlarında çizgi romanları bulunur. Örneğin, Japon tarzı ile çizilmiş olan çizgi romana manga,[1] Fransız-Belçika yapımı çizgi romanlara Bande dessinée, İtalyan ekolünden çıkan çizgi romanlara ise Fumetti denir.
Terimler
[değiştir | kaynağı değiştir]Panel: Hikâyenin gelişimini göstermek amacıyla sayfanın belli parçalara ayrılmasıyla oluşan, çerçevelenmiş bir kompozisyon birimi.
Balon: Konuşma, düşünme metinlerini panel içine yerleştirmek için kullanılan görsel araç.
Ses efekti: Sayfa yapısı içinde, hikâyedeki yansıma sesleri ifade etmek için yerleştirilen görsel araç.
Tarihçe
[değiştir | kaynağı değiştir]Bir 20'nci yüzyıl sanatı olarak doğan,[2] edebiyat ve resmin birleşiminden daha öteye giderek kendi kurgu, anlatım ve görsel biçimini yaratan anlatı sanatı.
Çizgi romanın ilk örneği olarak genellikle Richard Felton Outcault'un "The Yellow Kid" (1896) gazete bandı gösterilir. Daha önce yazılı basında yer alan bazı denemelerden Yellow Kid'i ayıran özelliği, devamlı bir karakter olarak bantta görülen küçük çocuk etrafında gelişen anlatıda ilk defa panel içine yerleştirilmiş yazıların yer almasıydı ki bunlar günümüzdeki konuşma balonlarının atasıydı.
20'nci yüzyıl başlarında Amerika gazetelerine üretilen ve bu gazete rekabetinin önemli bir ögesi haline gelen çizgi-bantlar daha sonra dergi formatında toplanarak yeniden basılmaya ve dağıtılmaya başlandı. Bu çizgi roman dergiciliğinin başlangıcıydı. Zamanla gazete için üretilen stokların talebi karşılamaması sebebiyle dergiler için özgün üretim ve çizgi roman yayımcısı firmaların oluşumu tetiklenmiş oldu.
"Pulp" ile birlikte 1930-1940'larda olağanüstü satış rakamlarına ulaşan çizgi roman Süperman ile popüler kültüre önemli bir katkı da yapıyordu.
Alex Raymond, Hal Foster gibi olağanüstü sanatçılar, bu sanatın ilk başyapıtlarını oluşturdu. Aynı dönemde "The Spirit" gazete bandıyla ünlenen Will Eisner, uzun ve verimli yaşamında bu sanata ait kuramsal çalışmalar da yaptı. Sanatçının adını taşıyan yüksek prestijli Eisner Ödülleri her yıl Amerikan çizgi romanındaki başarılı çalışmalara verilmektedir.[3]
EC Comics dönemi
[değiştir | kaynağı değiştir]II. Dünya Savaşı sonrası ABD'de sektördeki en büyük paya sahip süper kahraman fantezi çizgi romanları popülerliklerini yitirdi. Onların yerine pulp edebiyatın kullandığı yetişkin temalar (suç, gerilim, korku, bilimkurgu) etrafında EC Comics önderliğinde yeni bir akım başladı. Fakat bu akım da kaçınılmaz olarak tutucu çevrelerden şiddetli bir tepkiyle karşılaştı. Çocuklar için yapıldığı varsayılan bir yayın türünün suç ve korku ögeleri içermesi, dönemin paranoyak cadı avı psikolojisinin ekmeğine yağ sürmüştü. Senato soruşturmalarına dek varan bu süreç sonunda çizgi roman içeriklerine sert yasaklamalar getiren bir tür oto sansür mekanizması oluşturuldu. Bunun sonucunda bu tür çizgi romanlar ve türün önderi EC piyasadan silindi.
Marvel dönemi
[değiştir | kaynağı değiştir]60'ların başında küçük bir çizgi roman firması olan Marvel Comics bir tür mucizenin beşiği oldu. Bu mucize, çoktan ölmüş ve bir daha dirilmeyeceği düşünülen süper kahraman çizgi romanlarının yeniden doğuşu ve küçük bir firmanın sektörün ana motoru hâline gelişiydi. Marvel'in yayın yönetmeni Stan Lee (Stanley Lieber), bir çizgi roman dehası olan Jack Kirby'nin firmasına gelişiyle daha öncekinden bambaşka bir süper kahraman evreni kurmaya girişti. Daha sonra Steve Ditko, Billy Everett gibi sanatçıların da kendi yaratıcılıklarını da katmalarıyla bu çıkış bir çığa dönüştü.
Stan Lee, aksiyon bazlı maceralara dramatik "pembe dizi" ögeleri yerleştirerek, daha önce yarı tanrı edasında dolaşan süper kahramanları halkın arasına indirdi. Artık kozmik maceraların yanı sıra kira, trafik ya da aşk acısı gibi dertlerle de uğraşıyorlardı.[4]
Modern zamanlar
[değiştir | kaynağı değiştir]
1980'li yıllarda Alan Moore, Frank Miller, daha sonra 90'ların başında Neil Gaiman gibi yaratıcılar Amerika cephesinde çizgi romanı yetişkinlere yakınlaştırdı. Son dönemin bu yetişkinlere yönelik, çoğunlukla pembe dizi formatında değil de kendi başlarına birer hikâye, hatta romana benzeyen eserleri İngilizce konuşulan ülkelerde "graphic novel" adıyla anılmış, yine bu dönemde Türkiye'ye de Ergün Gündüz tarafından Joker ve Resimli Roman dergileri vasıtasıyla getirilme amacı güdülmüşse de ne bu türün ne de graphic novel'ın karşılığı olarak teklif edilen resimli roman' teriminin Türkiye'de pek tutulduğu söylenemez. Avrupa'da ise başlangıcından beri daha saygın bir gözle bakılıyordu çizgi romana.
Diğer önemli bir çizgi roman okulu olarak 20'nci yüzyılın son döneminde bütün dünyayı saran Japon çizgi romanı Manga ise, animelerin de (Japon animasyonlarının) desteğiyle piyasaları hareketlendirdi.
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ a b Aldama, Frederick (2020). The Oxford handbook of comic book studies. New York: Oxford University Press. ISBN 978-0190917944.
- ^ "Çizgi Roman 101: Çizgi Roman Tarihi". Ign. 3 Temmuz 2021. 7 Ekim 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Temmuz 2021.
- ^ "Eisner Awards Current Info". Comic-Con. 3 Temmuz 2021. 26 Aralık 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Temmuz 2021.
- ^ "Stan Lee Kimdir, Hangi Marvel Karakterlerini Tasarladı?". Webtekno. 3 Temmuz 2021. 3 Ocak 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Temmuz 2021.
Dış bağlantılar
[değiştir | kaynağı değiştir]- ArkaBahçe
- BAGU Çizgi Roman18 Ocak 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- Marmara Çizgi
- Seyfettin Efendi14 Şubat 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
